PL
Pobierz aplikację

Mapa historii

Polska Ludowa na Dolnym Śląsku: wybierz dzień, a mapa pokaże, co i gdzie się wtedy wydarzyło. Każdy fakt ma źródło, a zdjęcia mają wolne licencje.

1945

15 listopada 1945

Pół roku po kapitulacji twierdzy w zniszczonym mieście ruszają polskie uczelnie. 15 listopada 1945 wykład dla studentów uniwersytetu i politechniki wygłasza Kazimierz Idaszewski; w tych samych dniach dla medyków wykłada mikrobiolog Ludwik Hirszfeld. Historycy spierają się, który wykład był „pierwszy”; dzień 15 listopada jest dziś Świętem Nauki Wrocławskiej. Wśród pierwszych profesorów było wielu uczonych ze Lwowa.

Ludwik Hirszfeld
Ludwik Hirszfeld. Fot.: autor nieznany, Narodowe Archiwum Cyfrowe, CC0, Wikimedia Commons
Źródła (2)
  1. wroclaw.pl: Uczelnie wyrosły na gruzach
  2. dzieje.pl: Obchody 75-lecia wrocławskich uczelni

1946

lipiec 1946

Do Wrocławia dociera pierwszy transport zbiorów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich ze Lwowa, razem z płótnem Panoramy Racławickiej. Władze radzieckie oddały tylko część zbiorów; drugi i ostatni transport przyszedł w marcu 1947 roku. Ossolineum zamieszkało w barokowym gmachu przy ul. Szewskiej, a czytelnię otwarto 1 września 1947.

Gmach Ossolineum we Wrocławiu, 2012
Gmach Ossolineum we Wrocławiu, 2012. Fot.: Jar.ciurus, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons
Źródła (2)
  1. Ossolineum: 1946, Ossolineum is reconstituted in Wrocław
  2. IPN, Przystanek Historia: Ze Lwowa do Wrocławia. Ossolineum 1939–1947

1948

21 lipca 1948

Przy Hali Ludowej (dziś Hali Stulecia) zostaje otwarta Wystawa Ziem Odzyskanych, propagandowy pokaz osiągnięć na ziemiach przyłączonych do Polski w 1945 roku. Jej symbolem jest stalowa Iglica według projektu Stanisława Hempla, stojąca do dziś. Do końca października wystawę obejrzało, według różnych szacunków, od 1,5 do 2 milionów ludzi.

Iglica i Hala Stulecia, 1967
Iglica i Hala Stulecia, 1967. Fot.: autor nieznany, Public domain, Wikimedia Commons
Źródła (2)
  1. dzieje.pl: Wystawa Ziem Odzyskanych, Wrocław 1948
  2. wroclaw.pl: 77 lat temu otwarto Wystawę Ziem Odzyskanych

1950

6 lipca 1950

W Domu Kultury w Zgorzelcu, dawnej Górnołużyckiej Hali Pamięci, premierzy Józef Cyrankiewicz i Otto Grotewohl podpisują układ o granicy między Polską a NRD na Odrze i Nysie Łużyckiej. To pierwszy polsko-niemiecki układ graniczny; RFN go wtedy nie uznała.

Dom Kultury w Zgorzelcu, 2019
Dom Kultury w Zgorzelcu, 2019. Fot.: Pudelek, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Znaczek pocztowy NRD z okazji 20. rocznicy układu, 1970
DrukZnaczek pocztowy NRD z okazji 20. rocznicy układu, 1970. Fot.: Deutsche Post der DDR, Public domain, Wikimedia Commons
Źródła (3)
  1. Wikipedia (en): Treaty of Zgorzelec
  2. dzieje.pl: Podpisanie układu granicznego w Zgorzelcu
  3. Dziennik Ustaw 1950, poz. 465

1957

23 marca 1957

Geolog Jan Wyżykowski przywozi do Państwowego Instytutu Geologicznego rdzenie z otworu wiertniczego pod Sieroszowicami. Badania potwierdzają rudę miedzi. Ten dzień uznaje się za datę odkrycia największego złoża miedzi w Europie, na którym wyrósł Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy.

Jan Wyżykowski, lata 60.
Jan Wyżykowski, lata 60.. Fot.: autor nieznany, Public domain, Wikimedia Commons
Źródła (2)
  1. PIG-PIB: Odkrycie złoża miedzi
  2. Wikipedia (en): Jan Wyżykowski

1965

16 stycznia 1965

Teatr Jerzego Grotowskiego przenosi się z Opola do Wrocławia i zajmuje kamienicę Rynek-Ratusz 27. Spektakl „Akropolis” 16 stycznia 1965 otwiera jego działalność w nowej siedzibie. Stąd Teatr Laboratorium zdobył światową sławę; dziś działa tu Instytut Grotowskiego.

Jerzy Grotowski we Wrocławiu, 1971
Jerzy Grotowski we Wrocławiu, 1971. Fot.: Henryk Rosiak, Public domain, Wikimedia Commons
Źródła (2)
  1. Instytut Grotowskiego: kalendarium 1965
  2. Wikipedia: Teatr Laboratorium
18 listopada 1965

Biskupi polscy wysyłają orędzie do biskupów niemieckich z zaproszeniem na obchody tysiąclecia chrztu Polski. Głównym autorem tekstu był arcybiskup wrocławski Bolesław Kominek. List podpisało 34 biskupów, w tym Stefan Wyszyński i Karol Wojtyła. Władze PRL rozpętały przeciw niemu kampanię propagandową.

Arcybiskup Bolesław Kominek, lata 50.
Arcybiskup Bolesław Kominek, lata 50.. Fot.: autor nieznany, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Źródła (2)
  1. IPN: Orędzie wybaczenia i pojednania
  2. Wikipedia: Orędzie biskupów polskich do biskupów niemieckich

1980

26 sierpnia 1980

Rano kierowca Tomasz Surowiec blokuje autobusem bramę zajezdni MPK nr VII. Zaczyna się strajk solidarnościowy z Wybrzeżem; zajezdnia staje się siedzibą komitetu strajkowego i miejscem narodzin dolnośląskiej „Solidarności”. Dziś mieści się tu Centrum Historii Zajezdnia.

Eksponat w Centrum Historii Zajezdnia, 2022
Eksponat w Centrum Historii Zajezdnia, 2022. Fot.: Tom Ja, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Źródła (2)
  1. wroclaw.pl: Legendarna zajezdnia Solidarności
  2. IPN Wrocław: 40. rocznica powstania NSZZ Solidarność na Dolnym Śląsku

1981

13–18 grudnia 1981

Po wprowadzeniu stanu wojennego staje 34 wrocławskich zakładów, w tym Pafawag, Dolmel, Hutmen i Elwro. Strajki tłumią ZOMO i wojsko; na ulicach pojawiają się czołgi. Do 18 grudnia opór zostaje złamany, a zatrzymano około 1200 osób.

Zakłady Pafawag, przed 1969
Zakłady Pafawag, przed 1969. Fot.: Stefan Arczyński, Public domain, Wikimedia Commons
Źródła (2)
  1. IPN: Grudniowy strajk 1981 r. we wrocławskim Mostostalu
  2. wroclaw.pl: 41. rocznica stanu wojennego

1982

31 sierpnia 1982

W drugą rocznicę porozumień sierpniowych mieszkańcy Lubina demonstrują na placu Wolności przeciw stanowi wojennemu. Milicja otwiera ogień. Giną Michał Adamowicz, Andrzej Trajkowski i Mieczysław Poźniak, kilkadziesiąt osób zostaje rannych. Sprawców skazano dopiero w wolnej Polsce.

Pomnik ofiar sierpnia 1982 w Lubinie, 2007
Pomnik ofiar sierpnia 1982 w Lubinie, 2007. Fot.: Gieroj, CC BY 3.0, Wikimedia Commons
Źródła (2)
  1. IPN: Akt oskarżenia w sprawie masakry lubińskiej
  2. Wikipedia: Zbrodnia lubińska

1983

21 czerwca 1983

Podczas drugiej pielgrzymki do Polski, półtora roku po wprowadzeniu stanu wojennego, papież po raz pierwszy przyjeżdża do Wrocławia i odprawia mszę na torze wyścigów konnych na Partynicach. Pielgrzymkę upamiętnia obelisk przy torze.

Źródła (2)
  1. IPN: Jan Paweł II we Wrocławiu w 1983 r.
  2. wroclaw.pl: Papież na Partynicach

1985

14 czerwca 1985

Po prawie 40 latach w magazynie płótno ze Lwowa trafia do nowej rotundy przy ul. Purkyniego. Władze długo zwlekały, bo obraz o zwycięstwie nad wojskiem rosyjskim był politycznie niewygodny. Od otwarcia zobaczyło go blisko 11 milionów ludzi.

Rotunda Panoramy Racławickiej, 2009
Rotunda Panoramy Racławickiej, 2009. Fot.: Barbara Maliszewska, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons
Źródła (2)
  1. wroclaw.pl: 35 lat temu we Wrocławiu otwarto Panoramę Racławicką
  2. Rzeczpospolita: Jubileusz Panoramy Racławickiej

1988

1 czerwca 1988

O 16:00 tłum na ulicy Świdnickiej zakłada pomarańczowe czapki. W happeningu Pomarańczowej Alternatywy Waldemara „Majora” Fydrycha bierze udział, według szacunków, około 10 tysięcy ludzi. Ośmieszanie władzy okazało się skuteczną bronią. Od krasnala Pomarańczowej Alternatywy wywodzą się dzisiejsze wrocławskie krasnale.

Papa Krasnal, pomnik Pomarańczowej Alternatywy przy ul. Świdnickiej, 2008
Papa Krasnal, pomnik Pomarańczowej Alternatywy przy ul. Świdnickiej, 2008. Fot.: Rafał Klisowski, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Źródła (2)
  1. wroclaw.pl: 36 lat temu ulicami Wrocławia przemaszerowało 10 tysięcy krasnoludków
  2. Wikipedia (en): Orange Alternative

1989

12 listopada 1989

Trzy dni po upadku muru berlińskiego premier Tadeusz Mazowiecki i kanclerz Helmut Kohl uczestniczą w polsko-niemieckiej mszy w Krzyżowej, dawnym majątku rodziny von Moltke. Mszę odprawił biskup opolski Alfons Nossol. Uścisk obu polityków przy znaku pokoju stał się symbolem pojednania.

Znak pokoju: Tadeusz Mazowiecki i Helmut Kohl, Krzyżowa, 12 listopada 1989
Znak pokoju: Tadeusz Mazowiecki i Helmut Kohl, Krzyżowa, 12 listopada 1989. Fot.: Andrzej Ślusarczyk, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Źródła (2)
  1. dzieje.pl: Msza Pojednania w Krzyżowej
  2. Fundacja Krzyżowa: rocznica Mszy Pojednania